Forten

Fort Hoofddijk

Fort Hoofddijk is van 1877 tot 1879 gebouwd. Op en rondom Fort Hoofddijk liggen de Botanische Tuinen. Het fort is als afsluiting van het acces van de Hoofddijk gebouwd en bestaat uit een bomvrije kazerne en drie remises. Doordat het geschut en de explosieven steeds zwaarder werden, was de oorspronkelijke fortenkring die in de jaren ’20 van de negentiende eeuw gebouwd was, niet sterk genoeg meer.

In de jaren ’70 werd dus een nieuwe kring van forten rond de stad aangelegd, waaronder Fort Hoofddijk.

In de Botanische Tuinen, die onderdeel zijn van de Universiteit Utrecht, leeft een grote collectie planten uit de hele wereld. De bomvrije bergplaatsen voor het geschut zorgen voor een hoogteverschil waardoor de grootste rotstuin van Nederland op deze plaats kon worden aangelegd. Het terrein van de Botanische Tuinen is zo bijzonder dat het jaarlijks vele festivals aantrekt waaronder Festival de Beschaving.

Fort Vossegat

Op gewone dagen is Fort Vossegat verboden terrein voor burgers, maar voor de Utrechtse Waterlinie Wandeltocht opent Fort Vossegat de poorten. Een militair blaaskapel treed op en het Fort is bijzonder uitgelicht.

Een unieke kans om dit fort te ervaren dus! Ooit een groot fort met drie bastions, aarden wallen en een fortgracht. Maar daar is niet veel van over. Het bomvrije wachthuis staat nog wel overeind en is fraai gerestaureerd. De voormalige Kromhoutkazerne, gebouwd tussen 1910 en 1922 neemt slechts een deel van het voormalige fortterrein in beslag.

Sinds 1998 huist hier de campus van de Universiteit Utrecht. Aan de oostkant van het terrein is een omvangrijke nieuwe kazerne gebouwd (19 hectare), die onder meer in gebruik is als hoofdkwartier van het Ministerie van Defensie (Kazernecommando Kromhoutkazerne). Fort Vossegat moest de Kromme Rijn en zijn oevers, de weg Utrecht-Bunnik en een belangrijke sluis verdedigen. Het had ook de functie van ‘wachtfort’ en opslag van materieel voor de gedekte gemeenschapswegen. Anders dan die naam doet vermoeden waren dit militaire wegen waarlangs transport van troepen en materieel plaatsvond.

Fort bij Vechten

Fort bij Vechten is gebouwd tussen 1867 en 1870. De grote bomvrije kazerne werd in 1880 toegevoegd. Er werd meerdere malen gemobiliseerd. Maar bij oorlogshandelingen is dit fort nooit betrokken geweest. De laatste militaire functie van het fort was bandenopslag van Defensie.

Het fort is in 1996 door Defensie overgedragen aan Staatsbosbeheer.

Fort bij Vechten is een van de grootste en mooiste forten van de Nieuwe Hollandse Waterlinie. De strategische ligging op het snijpunt van de Romeinse Limes en de Nieuwe Hollandse Waterlinie, in combinatie met de bijna tastbare geschiedenis en de ongerepte schoonheid ervan, maken het fort tot hét icoon van de Waterlinie. Hier wordt het unieke verhaal verteld over de verdediging van Nederland met de hulp van water. Breng een bezoek aan het Waterliniemuseum en ontdek het fort. Na een dag hier rondstruinen, hebben de Waterlinies geen geheimen meer voor je! Fort Vechten is ook trouwlocatie en zeer geschikt voor feesten en bedrijfsuitjes.

Fort bij Rijnauwen

Fort bij Rijnauwen is het grootste vestingswerk van de Nieuwe Hollandse Waterlinie. Het totale gebied is circa 31 hectare groot. Samen met Fort bij Vechten moest het één van de zwakste punten in de linie verdedigen, een brede strook grond aan weerszijden van de Kromme Rijn die niet onder water kon worden gezet. Daarnaast kon vanaf dit punt de strategische spoorlijn Utrecht-Arnhem onder vuur worden genomen. Het fort  is gebouwd tussen 1868 en 1875 en bestaat uit bomvrije kazernes, kruithuizen, manschappenverblijven, kazematten, flankbatterijen, groepsschuilkelders en een groot terreplein (oefen- en paradeplaats). Door zijn bouwstijl en gaafheid is het fort historisch gezien uniek.

Fort ’t Hemeltje

Fort ‘t Hemeltje stamt uit 1877-1881 en is het laatst gebouwde fort van de Nieuwe Hollandse Waterlinie. Het verdedigde een strook grond die niet onder water te zetten was, en de spoorlijn ’s-Hertogenbosch-Utrecht.

Het fort was voorzien van een bastionet-caponnière in de gracht, met kazematten en lage flanken. In 1914-1919 werden op de ringkade luisterposten gebouwd; 2 van deze posten zijn nog zichtbaar. Een deel van Fort ’t Hemeltje doet dienst als kantoor voor organisaties die actief zijn op het gebied van duurzaamheid. Tegenwoordig biedt Fort ’t Hemeltje onderdak aan (broed)vogels en vleermuizen.

Lunetten

Lunet I is onderdeel van de vier Lunetten op de Houtense vlakte. Dit hoger gelegen deel van de Nieuwe Hollandse Waterlinie kon niet onder water worden gezet. Daarom werden er in de periode 1822-1828 vier kleine forten gebouwd die samen één verdedigingswerk vormen. Op Lunet I (1825-1828) werd in de vijftiger jaren van de vorige eeuw, een atoomschuilbunker gebouwd. Dit was het commandocentrum van de organisatie Bescherming Bevolking (BB) waar de hulpverlening bij een eventuele atoomaanval tijdens de Koude Oorlog werd gecoördineerd. In 1997 droeg het Rijk Lunet I over aan de gemeente Utrecht.

Dit fort kent twee bijzondere functies. Kinderopvang organisatie Ludens heeft hier een BSO Het Fort waar kinderen na schooltijd heerlijk kunnen spelen. Er worden moestuinen onderhouden waarbij de kinderen met de eigen gekweekte producten koken om ze daarna natuurlijk lekker op te eten. Met loepjes bekijken ze wat er op en onder de aarde leeft. Op Lunet I zit tevens Fort voor de Democratie (van de Stichting Vredeseducatie) waar jongeren actief kennismaken met democratisch samenleven, respect en vrijheid van meningsuiting.

Fort Lunet IV is gebouwd tussen 1824 en 1826. Eind 1939 besloot het Ministerie van Defensie de eerste verdedigingslijn te verschuiven naar de Grebbelinie en werd het werk in de Nieuwe Hollandse Waterlinie stopgezet. Op dit fort zijn daarom alleen twee betonnen funderingsplaten aanwezig.

Van alle forten heeft Fort Lunet IV wel een hele bijzondere functie, het is namelijk een zorgfort. In samenwerking met ZOMO Dagbesteding krijgen mensen met een verstandelijke beperking de mogelijkheid om te werken in het lunchrestaurant en de landgoedwinkel op het fort. Om de omgeving er zo goed mogelijk uit te laten zien, zijn de cliënten van ZOMO Dagbesteding maanden hard aan het werk geweest aan de groenvoorziening van het fort. Het fort is 28 oktober 2015 geopend voor horeca en vergaderingen.

Scroll naar top